84# Kemiklere et giydiriyoruz ne demektir?(Muminun 14)

İnstagram: https://www.instagram.com/bilimveyaratilisagaci/

Facebook: https://www.facebook.com/bilimveyaratilisagaci/

—————————————————————–

MU’MİNUN-14: “Sonra o damlayı bir pıhtıya dönüştürdük, bu pıhtıyı bir et parçacığına dönüştürdük, bu et parçacığını bir takım kemiklere çevirdik, derken bu kemiklere bir et giydirdik; sonra ona bambaşka bir yaratık olarak hayat verdik. Bak ne şanlı o Allah, yaratanların en güzeli!”

Soru: Yukarıdaki ayette önce kemiklerin yaratıldığı sonra onlara et giydirildiği söyleniyor, oysa kemikler ve et birlikte gelişir.

Cevap: Embriyoloji kitaplarından en ünlü olanlarından bir tanesi Langman’ın medikal embriyoloji kitabıdır (1). Bu kitapta embriyonun (cenin) kemik ve kas oluşum aşamalarına baktığımızda gebeliğin 6. haftasında bebeğin kemiklerinin belirginleşip görülebilir hale geldiği belirtilmiştir (13. Baskı/ Sayfa 180). Aşağıdaki resim bu kitaptan alınmıştır. Resimdeki A şekli 6. haftanın başında ve B şekli ise 6. haftanın sonunda bacak kemiklerinin oluşma durumunu gösteriyor. C şekli ise 8. haftanın başındaki bacak kemiklerinin durumudur.

Aynı kitapta kasların ne zaman belirginleşip görülebilir hale gelmeye başladığı şöyle açıklanıyor.

“Kol ve bacak kaslarının ilk gelişim işaretleri 7. haftada mezenşimin yoğunlaşmaya başlamasıyla beliriyor (13. Baskı/ Sayfa 174).” Fakat dikkat edin henüz kas dokusunu oluşturan miyofibril yapıları oluşmamış, sadece kas dokusuna dönüşecek olan mezenşim dokusu yoğunlaşmaya başlamıştır. Peki kaslar ne zaman görünmeye başlıyor. Kitapta şöyle açıklıyor: “Kas hücreleri olan Miyofibriller 3. ayın sonunda görülmeye başlanır. Böylece çarpraz çizgilere sahip tipik iskelet kasları görünür hale gelir (13. Baskı/ Sayfa 174).”

Aynı bilgiyi “Embryology at a glance” (2) kitabında da bulabilirsiniz (2. Baskı/ sayfa 53).

Görüldüğü gibi kemik ve kasların görünür olduğu tarihlere baktığımızda kemiklerin kaslardan çok daha önce oluştuğunu rahatlıkla söyleyebiliriz. Yani yukarıdaki C şeklindeki kemikler bile oluştuğunda sadece iskelet sistemi var. Ve henüz görürebilir kas hücreleri yok.

Kemik ve kas oluşumunun ilk başlangıç noktasını sorarsanız her ikisi içinde birkaç hafta geriye gitmek gerekir. Fakat ayete göre önemli olan kemiklerin ve kasların oluşmuş yani görülebilir halde olmasıdır. Bu yüzden bu görülebilir olduğu tarihler referans noktası olarak alındı.

PEKİ KEMİĞE ET GİYDİRİLMESİ NEDİR?

Kas hücreleri, paraksial mezoderm denilen Somitlerden köken alır. Somitlerde üretilen kas hücrelerinin öncüleri buradan ayrılarak göç ederler ve vücuttaki kemikler üzerine yerleşirler. Buralarda değişime uğrayarak kas hücreleri olan miyoblastlara dönüşürler. Kemikler büyüdükçe yeni kas hücreleri gelir ve kemiği kaplamaya devam eder (2-7) Bu işlem önce kemiğin yapılıp bitmesini bekleyip sonrada kasların bunları sarması şeklinde olmamakta, kemik büyüdükçe boş alanlar kas hücreleri ile doldurularak gerçekleşmektedir. Yani ayette belirtildiği gibi kemik oluşur ve oluşan kemiğe göre kas hücreleri bunları kaplar. Aşağıdaki şekilde bu kas hücrelerinin değişimini soldan sağa doğru görebilirsiniz.

Şimdi düşünün kemiklerin üzerine farklı bir yerden ilkel kas hücreleri geliyor. Kemiklere tutunup kaslara dönüşüyorlar, böylece kemikleri sarıyorlar. Bu bilimsel gerçek herkesin anlayacağı dilde ancak “kemiklere et giydirilmesi” tabiri ile bu kadar güzel anlatılabilirdi.

Özet olarak;

1. Kemiklerin görünür hale gelmesi kaslardan önce olduğu gibi, devam eden süreçlerde de kemik büyüdükçe yeni kas hücrelerinin gelip buraları doldurması kas oluşumunun kemik oluşumundan sonra gerçekleştiğini göstermektedir.
2. İlkel kas hücreleri Somitlerden hareket ederek yeni oluşan kemik dokusunu bir elbise gibi sürekli kaplarlar. Bu bilimsel gerçeği ise “kemiğe et giydirdik” sözüyle çok edebi bir üslupla muntazam olarak açıklanmıştır.

KAYNAKLAR

1. Sadler TW. Langman’s medical embryology: Lippincott Williams & Wilkins; 2015.
2. Webster S, De Wreede R. Embryology at a Glance: John Wiley & Sons; 2016. Sayfa 53
3. Schoenwolf GC, Bleyl SB, Brauer PR, Francis-West PH. Larsen’s human embryology E-book: Elsevier Health Sciences; 2009. Sayfa 217
4. Moore KL, Persaud TVN, Torchia MG. The Developing Human E-Book: Elsevier Health Sciences; 2016. Sayfa 484
5. Coward K, Wells D. Textbook of clinical embryology: Cambridge University Press; 2013. Sayfa 120
6. Dudek RW. High-yield embryology: Lippincott Williams & Wilkins; 2013.
7. Webster S, Morris G, Kevelighan E. Essential Human Development: John Wiley & Sons; 2018. Sayfa 56